Adaptacja w żłobku i przedszkolu: jak pomóc dziecku i sobie

Pierwsze tygodnie w żłobku lub przedszkolu to duża zmiana: nowe miejsce, nowi ludzie, nowe zasady i rozstanie z rodzicem. Dla większości dzieci to trudny, ale przejściowy czas. Dobre przygotowanie i spokojna postawa rodzica bardzo pomagają.

Warto powiedzieć o tym od razu: adaptacja jest trudna także dla rodziców. Odprowadzasz dziecko, które patrzy na ciebie zapłakanymi oczami, i w głowie masz jedną myśl: „czy ja dobrze robię?”. Do tego dochodzi presja pracy, komentarze rodziny i obawa, że dziecko cierpi. Dobra wiadomość jest taka, że ten stan zwykle mija, a dziecko, które na początku płacze, po jakimś czasie biegnie do sali z uśmiechem. Zła, że po drodze zdarzają się gorsze dni i cofnięcia, na które trzeba się przygotować.

Przed pierwszym dniem

Najwięcej można zrobić, zanim dziecko przekroczy próg placówki. Im bardziej znajome wydaje mu się miejsce i im lepiej radzi sobie z podstawowymi czynnościami, tym spokojniej zniesie rozstanie.

• Odwiedźcie miejsce. Dni otwarte, krótka wizyta z dzieckiem, poznanie opiekunki i sali. Znane miejsce budzi mniej lęku.
• Rozmawiajcie o przedszkolu pozytywnie, ale realistycznie. „Będziesz się tam bawić z dziećmi, a ja wrócę po obiedzie.” Nie obiecuj, że będzie samo zabawne i bez łez.
• Wprowadźcie rytm dnia. Pobudka, śniadanie i drzemka mniej więcej o tych porach, co w placówce, na kilka tygodni przed startem.
• Wzmocnijcie samodzielność. Ubieranie się, jedzenie łyżką, mycie rąk. Dziecko, które czuje się kompetentne, lepiej radzi sobie w grupie.
• Przedmiot przejściowy. Ulubiony przytulak, chusteczka, zdjęcie rodziny, jeśli placówka na to pozwala.

Warto też porozmawiać z dzieckiem o tym, co je czeka, w sposób zrozumiały dla jego wieku. Dla małego dziecka „przedszkole” jest pojęciem abstrakcyjnym, więc lepiej opowiedzieć konkretnie: kto tam będzie, co będziecie robić po drodze, kto odbierze. Pomaga też czytanie książeczek o pierwszym dniu w przedszkolu, zabawa w „przedszkole” z misiami i spacer pod budynkiem, żeby dziecko je zobaczyło, zanim po raz pierwszy tam wejdzie. Dla rodzica z kolei dobrym przygotowaniem jest wcześniejsze ustalenie, kto będzie odprowadzać dziecko i czy w pierwszych dniach możliwe jest skrócenie czasu pobytu.

Pożegnanie

Moment rozstania jest najtrudniejszy i warto go przećwiczyć. Reguła jest jedna: krótko, spokojnie i zawsze tak samo. Stały rytuał daje dziecku poczucie bezpieczeństwa, bo wie, czego się spodziewać.

1. Zrób pożegnanie krótkie i stałe: przytulenie, ten sam zwrot („Do zobaczenia po obiedzie”), uśmiech i wyjście.
2. Nie wychodź ukradkiem, gdy dziecko nie patrzy. Dziecko traci wtedy zaufanie.
3. Nie przedłużaj. Długie wahanie i wracanie zwykle nasila płacz.
4. Powiedz, kiedy wrócisz, w sposób zrozumiały: „Przyjdę po leżakowaniu”, „Po podwieczorku”.
5. Dotrzymaj słowa. Punktualny odbiór buduje zaufanie.

Najtrudniejszy bywa punkt trzeci. Dziecko płacze, ty masz ochotę je jeszcze raz przytulić, a potem jeszcze raz. Pamiętaj, że dziecko wyczuwa twoje wahanie i może odczytać je jako sygnał, że rzeczywiście dzieje się coś niedobrego. Jeśli sama masz łzy w oczach, nie musisz ich ukrywać, ale postaraj się, żeby ton głosu i postawa były spokojne. Opiekunki w żłobkach i przedszkolach widziały takie pożegnania setki razy i zwykle wiedzą, jak przejąć dziecko, więc możesz im zaufać.

Gdy dziecko płacze

To normalne. Płacz przy rozstaniu zwykle trwa krótko po wyjściu rodzica, a opiekunki mogą zadzwonić lub przesłać zdjęcie, że wszystko jest w porządku. Nie traktuj łez jako dowodu, że dziecku jest źle. Z czasem pojawia się rutyna, a dziecko zaczyna się cieszyć, że idzie do znajomych. Dla rodzica dobrą wiadomością jest to, że przy odbiorze dziecko może być wyraźnie rozdrażnione albo płakać: to nie znaczy, że cały dzień był zły, tylko że w końcu może przy tobie „puścić” emocje, które trzymało w ciągu dnia. Warto wtedy po prostu je przytulić. O tym, jak rozmawiać z dzieckiem o trudnych uczuciach, piszemy w tekście o emocjach dziecka.

Ile to trwa

U jednych dzieci kilka dni, u innych kilka tygodni, a u niektórych dłużej. Nawroty są częste, np. po chorobie, po wakacjach lub po zmianie w domu. Nie traktuj ich jako porażki. Zdarza się, że po dobrym początku w poniedziałek dziecko znów protestuje przy drzwiach, bo po weekendzie z rodzicami trudniej się rozstać. Warto wiedzieć, że to częsty schemat, a nie oznaka, że adaptacja się nie udała. Jeśli możesz, zaplanuj pierwsze tygodnie tak, żeby nie wymagały od ciebie pracy w pełnym wymiarze: łatwiej być spokojną, gdy nie biegniesz z płaczącym dzieckiem prosto na spotkanie.

Infekcje

Wiele dzieci w pierwszych miesiącach w placówce częściej choruje, bo styka się z nowymi drobnoustrojami. To uciążliwe, ale zwykle się uspokaja. Zadbaj o sen, jedzenie, ruch i szczepienia zgodnie z zaleceniem lekarza. W razie niepokojących objawów skontaktuj się z pediatrą. Częste choroby zaburzają też adaptację: dziecko, które po tygodniu w żłobku zostaje kilka dni w domu, wraca i na nowo musi przywyknąć. Dobrze mieć wtedy plan opieki, np. z babcią, partnerem lub elastycznym szefem, żeby nie dokładać sobie stresu.

Współpraca z opiekunami

Rozmawiaj z opiekunami: o przyzwyczajeniach dziecka, o alergiach, o tym, co je uspokaja. Pytaj, jak mija dzień, zamiast zakładać najgorsze. Opiekunka, która wie, że dziecko lubi śpiewankę przed snem albo boi się głośnych dźwięków, łatwiej nawiąże z nim kontakt. Jeśli adaptacja trwa wyjątkowo długo, dziecko wydaje się nieszczęśliwe, ma zaburzenia snu, jedzenia lub zachowania, umów się na spokojną rozmowę z opiekunkami, a w razie potrzeby z psychologiem dziecięcym. Przydatna będzie też wiedza o emocjach dziecka. A jeśli dopiero wybieracie placówkę, zajrzyjcie do tekstu o tym, jak wybrać przedszkole.